Pravni skener je u okviru projekta „Nezavisna i efikasna institucija kao garant zaštite prava pacijenata” izradio Platformu za uspostavljanje efikasnog i održivog mehanizma zaštite prava pacijenata. Projekat je podržan od strane Fondacije za otvoreno društvo i ima za cilj da doprinese poboljšanju kvaliteta zaštite prava pacijenata kroz promociju prava i podizanje svesti stručne javnosti i donosilaca odluka o važnosti uspostavljanja efikasnog i održivog mehanizma zaštite prava pacijenata.

Polazeći od izvora problema – nedovoljne pažnje usmerene na stvaranje uslova za funkcionisanje organa koji bi na adekvatan način štitio prava pacijenata, osnovni motiv za izradu Platforme jeste da ponudi optimalno rešenje za uspostavljanje mehanizma zaštite prava pacijenata koji će moći da odgovori potrebama reformi i unapređenja zdravstvenog sistema i to na dva načina: da na efikasan i kvalitetan način pruži zaštitu pravima pacijenata, i da kroz svoja iskustva definiše smernice za izradu budućih strategija u cilju otklanjanja nedostataka i poboljšanja zdravstvenog sistema.

Projektne aktivnosti koje su rezultirale kreiranjem Platforme, implementirane su u saradnji sa predstavnicima Zaštitnika građana, Pokrajinskog Ombudsmana, Poverenika za informacije od javnog značaja i zaštitu podataka o ličnosti, kao i uz učešće eksperata iz oblasti prava, finansija i evrointegracija.

Platformom je predviđeno da se zaštita prava pacijenata ostvaruje kroz dva stepena:

U prvom stepenu zaštitu pruža lokalni zastupnik pacijenata, prema sedištu bolnice, što prema pozitivnom zakonodavstvu podrazumeva imenovanje ukupno 44 zastupnika na nivou Republike. Bira ga skupština opštine na predlog opštinskog veća prema rezultatima prethodno raspisanog javnog konkursa. Svaka kancelarija bi imala određeni broj pomoćnika prema kriterijumu jedan pomoćnik na 70.000 stanovnika.
Nadležnosti lokalnog zastupnika pacijenata obuhvataju razmatranje prigovora po jasno definisanoj proceduri, donošenje naredbi za otklanjanje povreda, praćenje sprovođenja zakona i vođenje evidencije o učestalosti i sadržini prigovora, kao i davanje preporuka i mišljenja u cilju promocije i unapređenja prava pacijenata.

Drugostepena zaštita je obezbeđena kroz formiranje Republičkog zastupnika pacijenata sa sedištem u Beogradu, kojeg bira Narodna skupština Republike Srbije na predlog Odbora za ustavna pitanja i obavezno pribavljeno mišljenje Odbora za zdravlje i porodicu. Republički zastupnik će imati pet pomoćnika koji se biraju na osnovu javnog konkursa.

Nadležnosti Republičkog zastupnika pacijenata se odnose na odlučivanje o žalbama na odluke lokalnih zastupnika pacijenata po propisanom postupku, izdavanje uputstava i preporuka nadležnim institucijama u cilju otklanjanja postupaka kojima su povređena prava, raspravljanje o izveštajima, saradnju sa organima iz oblasti zaštite i unapređenja prava pacijenata. Izveštaj o svom radu Zastupnik podnosi Narodnoj skupštini Republike Srbije.

Finansiranje lokalnih zastupnika i njihovih pomoćnika vršilo bi se iz budžeta Republike u visini od 40%, dok bi se ostatak sredstava za finansiranje obezbedio u budžetima lokalnih samouprava, i to prema formuli:

Ukupan budžet lokalnih samouprava koje potpadaju pod bolnicu/ukupan broj stanovnika x 0,15% x broj stanovnika lokalne samouprave.
Deo sredstava potrebnih za finansiranje drugostepenog organa preusmerio bi se sa postojećih organa na republičkom nivou koja su previše glomazna, ne ugrožavajući njihovo funkcionisanje, dok bi se dopunski izvor finansiranja odnosio na izdvajanje sredstva iz budžeta koja su namenjena unapređenju kvaliteta rada u sistemu zdravstvene zaštite kroz „Projekat Svetske banke DILS“.

Imajući u vidu neadekvatno regulisanje mehanizama zaštite propisanih novim Zakonom o pravima pacijenata koji je usvojen maja 2013. godine, i u skladu sa tim opravdanu bojazan stručne javnosti da odredbe koje se odnose na zaštitu neće moći biti sprovedene u praksi, Platforma nudi rešenja koja su u potpunosti u saglasnosti sa postojećim propisima i odgovaraju potrebama zaštite ljudskih prava u oblasti zdravstvene zaštite.